Το περιθώριο ή μήπως τά περιθώρια είναι η λύση στην Ευρωπαϊκή κρίση;

Του Χαρίλαου Χάρακα 

αντιπροέδρου της Ευρωπαϊκής Εκφρασης, διδάκτορα φιλοσοφίας

Είχε τελειώσει την Πρωτοχρονιά το κανονικό πρόγραμμα του Jahreskonzert της Φιλαρμονικής της Βιέννης από τον Musikverein, αλλά σ’ όλον τον πλανήτη ανεμένετο ν’ ακουσθή το Radetzky March. Όταν το εμβατήριο αυτό πρωτακούστηκε το 1848, συνήρπασε την Ευρώπη, όχι μόνο γιατί ήταν αντιπροσωπευτικό είδος της μεγάλης μουσικής του 19^ου αιώνα. Ήταν κυρίως γιατί αντιπροσώπευε το κλίμα της εποχής των κοινωνικών επαναστάσεων, των μέσων του 19^ου αιώνα. Η μεγάλη εμβατηριακή επαναστατική μουσική συνήρπασε και συναρπάζει ακόμη. Τι απέγινε όμως με το ευρωπαϊκό προϊόν της ίδιας ακριβώς χρονιάς του 1848; Τι απέγινε με το κομμουνιστικό μανιφέστο του 1848; Συνήρπασε την Ευρώπη και τον κόσμο όλο. Οργάνωσε ένα ολόκληρο δικό του κόσμο. Και μετά;

Η μεγάλη μουσική εν χορδαίς και οργάνοις, ακόμη συναρπάζει. Η μεγάλη αφήγηση τί απέγινε; Η «ανάλυσή» της βέβαια, πάντα γοητεύει και διδάσκεται ακόμη και στην μητρόπολη του καπιταλισμού, αλλ’ η «σύνθεσή» της τρομάζει. Γιατί, όταν η ανθρωπότητα επιδιώξει την ευδαιμονία, μόνο μέσα απ’ την ισότητα, κινδυνεύει να χάση την ελευθερία. Το είδαμε. Και διαλέξαμε την αγκαλιά της ελευθερίας ή μάλλον των ελευθεριών! Μια όμως απ’ αυτές, η «οικονομική», οργανώθηκε με τέτοιο τρόπο, πού απειλεί όλες τις άλλες. Έτσι, το εκκρεμές της ιστορίας πού κινήθηκε απειλητικά από την αξία της ισότητας ως την αξία της ελευθερίας, μπορεί να ξεχνάει την πρωταξία: Τον άνθρωπο.

Και όλ’ αυτά στην Ευρώπη, στην κοιτίδα του ανθρωπισμού. Γιατί απέναντι στα πρόσωπα, ορθώθηκαν οι απρόσωπες αγορές και το κυνήγι του κέρδους, όχι στην «πραγματική», αλλά στην «εικονική οικονομία». Η Ευρώπη και μαζί της ο κόσμος όλος, έχει δοκιμασθή από πολλούς «…ισμούς». Σήμερα, η εκτροπή του καπιταλισμού σε «κερδοσκοπισμό των απρόσωπων αγορών», αυξάνει τους κύκλους των ανθρώπων πού οδηγούνται σε απόγνωση. Έτσι, το «περιθώριο», μπήκε αργά αλλά σταθερά στην ζωή μας. Στο κοινό γλωσσικό αισθητήριο, ο όρος «περιθώριο» παραπέμπει σχετλιαστικά σε κύκλους ανθρώπων, πού λόγω της νοσηρής ή παραβατικής τους συμπεριφοράς, γίνονται λίγο ως πολύ αποσυνάγωγοι της κοινωνίας. Σήμερα, ο όρος έχει πάρει άλλη ουσία καί άλλες διαστάσεις. Εδώ και καιρό, κύκλοι ανθρώπων αντιμετωπίζουν με σκεπτικισμό έως βδελυγμία όλο το προσκήνιο των πολιτικών, συνδικαλιστικών  και οικονομικών elites, δυσπιστούν, αγανακτούν και όλο και περισσότερο παραπέμπουν δυναμικά την επίλυση των προβλημάτων και την σύνολη διακυβέρνηση στην κοινωνία. Το «περιθώριο» δηλαδή ή μάλλον τά ποικιλώνυμα «περιθώρια», άρχισαν να καλλιεργούν εκείνα το «κοινωνικό υποκείμενο» πού θ’ αναλάβει πρωτοβουλίες στην «νέα εποχή». Η αστική δημοκρατία πού γεννήθηκε το 1789 στην Ευρώπη για τον άνθρωπο, δεν μπορεί να υποκύψει στην μπότα των αγορών.

Οι αγορές, δεν υπάρχουν για τις αγορές. Κι’ αυτές υπάρχουν για τους ανθρώπους, οι οποίοι δεν θα οδηγηθούν αβασάνιστα, απαίδευτα και σε τελευταία ανάλυση αναίμακτα στην καταστροφή. Το «περιθώριο» μεγαλώνει, τά «περιθώρια» πολλαπλασιάζονται. Εξ άλλου, στο περιθώριο στέλνουν οι αγορές τά εκατομμύρια των αγανακτισμένων .

Θέλω να ευχηθώ στον Ευρωπαϊκό Ερανιστή, πού είναι κι’ αυτός ένας ιππότης του «περιθωρίου», να συμβάλλει στην προσπάθεια αυτή, δημιουργώντας, πέραν του ερανισμού και κλίμα συνέργειας μεταξύ των διαφόρων «περιθωρίων» πού γεννήθηκαν ως μανιτάρια τον τελευταίο καιρό.

Από το 1848, μας έμεινε μόνο το Radetzky March. Δεν θα είναι οπισθοδρόμηση, αν εμπνευσθούμε από το 1789, για να στηρίξουμε τις αξίες της απειλούμενης αστικής μας κοινωνίας.

Αθήνα, 4-1-2012