(Η Αγγλοσαξωνική οπτική γωνία είναι πάντα ενδιαφέρουσα και χρήσιμη )
Ευρωπαϊκός Ερανιστής
Του Philip Whyte
«Όταν χρησιμοποιώ μία λέξη», έλεγε ο Humpty Dumpty, «σημαίνει αυτό που επιλέγω να σημαίνει-τίποτα περισσότερο και τίποτα λιγότερο. «Το ερώτημα είναι», έλεγε η Αλίκη, «εάν μπορείς να κάνεις τις λέξεις να σημαίνουν τόσα πολλά πράγματα». «Το ερώτημα είναι, ποιος θα είναι το αφεντικό, αυτό είναι όλο», απαντούσε ο Humpty Dumpty (Lewis Carrol, Through the Looking Glass, Κεφάλαιο 6). Ο βασικότερος σκοπός του «ευρωπαϊκού σχεδίου» ήταν πάντα σαφέστερο από ό,τι ο τελικός του προορισμός. Ο σκοπός του –να ξεφύγει από ένα τραυματισκό παρελθόν με δικτατορίες και πολέμους- δεν υπήρξε ποτέ ιδιαίτερα αμφιλεγόμενος (ποιος λογικός Ευρωπαίος θα ήθελε μια επιστροφή σε αυτά;). αλλά το ίδιο δεν μπορεί να ειπωθεί για τον τελικό προορισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Για ένα μεγάλο μέρος της ιστορίας της, η ΕΕ κρύβεται πίσω από την ομίχλη της ασαφούς φιλοδοξίας της για μια «ακόμη πιο στενή ένωση μεταξύ των ανθρώπων της Ευρώπης». Το πρόβλημα είναι ότι αυτή η φιλοδοξία σήμαινε πάντα πολύ διαφορετικά πράγματα σε διαφορετικούς ανθρώπους. Αυτοί με μινιμαλιστική διάθεση, συχνά οι Βρετανοί, συνήθως θεωρούν ότι αυτό μπορεί να σημαίνει κάτι περισσότερο από την κατάργηση των διασυνοριακών εμποδίων στην ελεύθερη κυκλοφορία των αγαθών, υπηρεσιών, κεφαλαίων και προσώπων. Όσοι έχουν μια πιο φιλόδοξη κλίση, συνήθως αυτοί στην ηπειρωτική Ευρώπη, θεωρούν ότι ο απώτερος στόχος του project να είναι μια κάποιου είδους «πολιτική ένωση» (κατανοητό ωστόσο). Η κρίση της ευρωζώνης έχει για άλλη μία φορά εκθέσει το χάσμα μεταξύ των Βρετανών και των ηπειρωτικών οραμάτων για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Αλλά έχει κάνει ακόμη περισσότερα. Έχει επίσης υποχρεώσει τους Ευρωπαίους ηγέτες να μιλήσουν λίγο λιγότερο «φαιδρά» για την «πολιτική ένωση» από ό,τι είχαν συνηθίσει στο παρελθόν. Όλοι συμφωνούν ότι το ενιαίο νόμισμα θα πρέπει να ενσωματωθεί σε μια πολιτική ένωση, μια πραγματική, εάν θέλει να επιβιώσει. Αλλά αναγκάζονται να καθορίσουν τις αρμοδιότητές τους. Σε γενικές γραμμές, έχουν εμφανιστεί δύο σχολές σκέψης. Η μία, κυρίως των χωρών της Β. Ευρώπης, θεωρεί ότι η κρίση είναι αποτέλεσμα λανθάνουσας συμπεριφοράς. Για αυτή τη σχολή, η πολιτική ένωση σημαίνει: αυστηρότερους κανόνες, περαιτέρω ενισχυμένους. Η δεύτερη σχολή εκτιμά ότι η αρχιτεκτονική της ευρωζώνης είναι εσφαλμένη. Για αυτούς, η πολιτική ένωση σημαίνει μεταφορά ενός αριθμού κρίσιμων αρμοδιοτήτων από το εθνικό σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Εάν η πρώτη σχολή ερίζει για τον ηθικό κίνδυνο, η δεύτερη εκφράζει ανησυχίες για την έλλειψη αλληλεγγύης. Η πρώτη σχολή δίνει έμφαση στη συλλογική πειθαρχία, η δεύτερη στην αμοιβαία κατανομή των βαρών. Ποια από τις δύο σχολές έχει να πει την καλύτερη ιστορία. Αν και η Ελλάδα είναι μια πειστική αφίσα για την πρώτη σχολή, η ζυγαριά των ενδείξεων βαραίνει σε μεγάλο βαθμό υπέρ της δεύτερης σχολής. Κατ’αρχάς, η συμμόρφωση με τους κανόνες πριν από το 2008 αποδείχθηκε ότι είναι ένα φτωχό μέσο πρόβλεψης για τα μετέπειτα δεινά των χωρών. Όπως και οι ιστορίες του Mark Twain, η ευρωζώνη είχε τα μικρά καλά της αγόρια στα οποία συνέβησαν άσχημα πράγματα, και τα άτακτα αγόρια που μεγαλούργησαν. (Η Ιρλανδία ποτέ πριν από το 2008 δεν είχε παραβεί τους δημοσιονομικούς κανόνες, αλλά τώρα είναι σε ύφεση, ενώ η Γερμανία παρέβη τους κανόνες και δεν είναι σε ύφεση). Δεύτερον, παρά το γεγονός ότι συνολικά υπήρχαν χαμηλότερα επίπεδα χρέους, είναι η ευρωζώνη αυτή, και όχι οι ΗΠΑ, που βρίσκονται στο μάτι του κυκλώνα. Το γεγονός αποτελεί ισχυρή ένδειξη ότι είναι η αρχιτεκτονική της ευρωζώνης που φταίει και όχι η συμπεριφορά των μελών της. Τρίτον, όσο περισσότερο υποστηρίζεται η αρχή της συλλογικής ευθύνης, τόσο επιδεινώνεται το χάλι της ευρωζώνης. Οι προσπάθειες για την εφαρμογή πειθαρχίας απέτυχαν παταγωδώς να αποκαταστήσουν την εμπιστοσύνη στην ευρωζώνη. Τα συμπτώματα αυτής της αποτυχίας είναι πολυάριθμα. Οι χρηματοπιστωτικές αγορές εντός της ευρωζώνης έχουν κατακερματιστεί, καθώς τα κεφάλαια του ιδιωτικού τομέα έχουν φύγει από την περιφέρεια της ευρωζώνης. Το κόστος μακροπρόθεσμου δανεισμού εντός της Ένωσης έχει γίνει μη βιώσιμη, ωθώντας σημαντικές συστημικά χώρες όπως η Ισπανία και η Ιταλία, κοντά σε χρεοκοπία. Το ισοζύγιο του Target2 εντός του ευρωπαϊκού συστήματος των κεντρικών τραπεζών έχει διογκωθεί, καθώς οι ροές κεφαλαίων από το δημόσιο τομέα έχουν αντικαταστήσει αυτές του ιδιωτικού τομέα. Οι χώρες που αντιμετωπίζουν φυγή κεφαλαίων του ιδιωτικού τομέα, έχουν υποχρεωθεί να συνεχίσουν να προωθούν τις καταστροφικές τακτικές της δημοσιονομικής λιτότητας. Οι ηχηρές τράπεζες εγκατεστημένες σε χώρες σε δύσκολη θέση, έχουν γίνει ευάλωτες σε φυγή καταθετών, και ούτω καθεξής. Οι χώρες που βρίσκονται υπό πίεση, εν μέρει μπορούν να κατηγορήσουν τον εαυτό τους. Αλλά είναι επίσης και αυτές θύματα της ευρωζώνης: το κόστος δανεισμού της Ισπανίας είναι πολύ υψηλότερο από εκείνο χωρών εκτός ευρωζώνης, όπως η Βρετανία, παρόλο που τα δημόσια οικονομικά της Ισπανίας δεν είναι σε χειρότερη κατάσταση. Οι ευρωπαϊκοί φορείς χάραξης στρατηγικής άργησαν να αποδεχθούν ότι η θεσμική διαμόρφωση της ευρωζώνης καθίσταται δομικά ασταθής. Αλλά τον περασμένο Ιούνιο, η «συμμορία των τεσσάρων» (Herman Van Rompuy, Jose-Manuel Barroso, Mario Draghi, Jean-Claude Juncker) κατέθεσαν ένα σημαντικό σχέδιο για να θέσουν την ευρωζώνη σε μια πιο σταθερή μακροπρόθεσμα βάση. Αυτό σηματοδότησε μια σημαντική αναχώρηση, καθώς το επίκεντρο του μετατοπίστηκε στα αρχιτεκτονικά σφάλματα της ευρωζώνης αντί στη συμπεριφορά των μελών της. Οι τομείς πολιτικής που καλύπτονται (τραπεζική εποπτεία, συστήματα εξυγίανσης, προστασία καταθέσεων), ίσως ήταν «στεγνοί» και τεχνικοί. Αλλά το σχέδιο ήταν βαθιά πολιτικό. Πρότεινε ότι η σταθεροποίηση της ευρωζώνης απαιτεί βασικές λειτουργίες που πρέπει να μετακινηθούν από το εθνικό σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Ήταν, με άλλα λόγια, ένα σχέδιο για την ομοσπονδοποίηση της ευρωζώνης. Γιατί είναι η ομοσπονδοποίηση ορισμένων λειτουργιών απαραίτητη για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στην ευρωζώνη; Η απάντηση δεν είναι ότι οι εν λόγω εργασίες θα πρέπει αναγκαστικά να διεξάγονται σε ένα περισσότερο ευρωπαϊκό επίπεδο (το αντίθετο μάλιστα μπορεί να αποτελεί ζήτημα). Είναι ότι η ύπαρξη ομόσπονων δυνάμεων και εργαλείων είναι τόσο ένα σύμβολο όσο και μια εγγύηση της δέσμευσης των κρατών-μελών στην ένωση. Ο λόγος που η ευρωζώνη βρίσκεται αντιμέτωπη με μια υπαρξιακή κρίση ενώ οι ΗΠΑ δεν είναι, δεν αποτελεί αποτέλεσμα μιας συνωμοσίας των αγορών που ενορχηστρώθηκε από Αγγλοσάξονες (όπως ισχυρίζονται απειλητικά ορισμένοι Ευρωπαίοι). Είναι ότι η αποκεντρωμένη διαμόρφωση της ευρωζώνης γεννά αμφιβολίες για τη δέσμευση επιμέρους κρατών-μελών στην Ένωση. Αντίθετα με την ευρωζώνη, οι πτωχεύσεις τραπεζών στις ΗΠΑ δεν οδήγησαν καμία Πολιτεία σε χρεοκοπία, καθώς το αντίστοιχο κόστος είχε αμοιβαίο χαρακτήρα. Κανείς δεν πιστεύει ότι η οικτρή κατάσταση των δημόσιων οικονομικών της πολιτείας της Καλιφόρνια θα έχει ως αποτέλεσμα την έξοδό της από τις Ηνωμένες Πολιτείες (σε αντίθεση, ας πούμε, της Ελλάδας από την ευρωζώνη). Μια νομισματική ένωση ενσωματωμένη σε μια δημοσιονομικά αποκεντρωμένη συνομοσπονδία, αποδεικνύεται πως έχει ένα εξαιρετικά ασταθές καθεστώς (ιδιαίτερα μάλιστα στον απόηχο της χρηματοπιστωτικής κρίσης). Η υιοθέτηση των νέων κανόνων που περιορίζουν την εθνική κυριαρχία δεν έχει στα αλήθεια βοηθήσει να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη ή η σταθερότητα. Πραγματικά, καθώς οι νέοι κανόνες έχουν πολλαπλασιαστεί, η ευρωζώνη έχει καταλήξει να φαίνεται λιγότερο σαν ένα ενιαίο νόμισμα και περισσότερο σαν ένα άκαμπτο σύστημα σταθερών συναλλαγματικών ισοτιμιών. Στο μεγαλύτερο διάστημα των τελευταίων δύο ετών, το ρίσκο μετατροπής καταδίωκε την ευρωζώνη. Επομένως, η Συμμορία των Τεσσάρων έχει δίκιο. Η ευρωζώνη χρειάζεται ένα βαθμό ομοσπονδοποίησης για να πείσει τους επενδυτές και τους καταθέτες ότι τα μέλη της είναι δεσμευμένα στην ακεραιότητα και την επιβίωση της νομισματικής ένωσης. Μια νομισματική ένωση, ούσα πολύ μακριά από το να είναι κάποια σκοτεινή τεχνοκρατική λύση, είναι καλύτερα κατανοητή ως ουσιαστικό πυλώνα του είδους της πολιτικής ένωσης που χρειάζεται η ευρωζώνη, εάν θέλει να αντέξει και να ευημερήσει. Το ερώτημα λοιπόν είναι, κατά πόσον τα κράτη-μέλη το δέχονται τώρα αυτό. Η απάντηση είναι ότι παραμένουν διχασμένα. Μια πρόσφατη έκθεση των υπουργών Εξωτερικών για το μέλλον της Ευρώπης (η έκθεση Westerwelle), επισήμανε ένα σημαντικό αριθμό ανεπίλυτων διαφορών μεταξύ των ομοσπονδιακών και των συνομοσπονδιακών οραμάτων της Ευρώπης. Ένα εντυπωσιακό χαρακτηριστικό της έκθεσης ήταν ο αριθμός των επιφυλάξεων που προέβαλαν συγκεκριμένα κράτη μέλη για τις προτάσεις της Συμμορίας των Τεσσάρων. Για το θέμα της τραπεζικής ένωσης για παράδειγμα, η έκθεση αναφέρει ότι «ορισμένα μέλη της ένωσης υπογράμμισαν τη σημασία ενός κοινού συστήματος προστασίας των καταθέσεων και ενός κοινού σχήματος αναδιάρθρωσης και εξυγίανσης». Άλλα κράτη-μέλη εξακολουθούν να πιστεύουν ότι τέτοιες ενέργειες είναι περιττές. Πράγματι, η εντύπωση που δημιουργείται από την έκθεση Westerwelle είναι ότι δεν υπάρχει συμφωνία μεταξύ των περισσότερων κρατών-μελών σχετικά με την ανάγκη για την ανάπτυξη της εξωτερικής πολιτικής από την οικονομική διάσταση της πολιτικής ένωσης. Εάν αυτό είναι στο οποίο καταλήγουν οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τότε κινδυνεύουν να δημιουργήσουν ένα χωριό Ποτέμκιν παρά μια πολιτική ένωση που σταθεροποιεί την ευρωζώνη. Η ερώτηση της Αλίκης στον Humpty Dumpty ήταν σωστή. Οι λέξεις μπορεί να σημαίνουν πολύ διαφορετικά πράγματα. Από την έναρξη της κρίσης της ευρωζώνης, δύο έννοιες της πολιτικής ένωσης δίνουν μάχη. Η πρώτη δίνει έμφαση στην συλλογική πειθαρχία ή στην ανάγκη για κανόνες που δεσμεύουν τα κράτη-μέλη. Αυτή είναι η γλώσσα της συνομοσπονδίας. Η άλλη έχει δώσει έμφαση στην αμοιβαιότητα, ή στην ανάγκη για αλληλεγγύη και κοινούς θεσμούς. Αυτή είναι η γλώσσα του φεντεραλισμού. Στο μεγαλύτερο μέρος των δύο προηγουμένων ετών, η γλώσσα της συνομοσπονδίας έχει κυριαρχήσει: οι μεταρρυθμίσεις έχουν επικεντρωθεί στη βελτίωση της συμπεριφοράς περισσότερο παρά στην επιδιόρθωση της ελαττωματικής δομής της ευρωζώνης. Αλλά αρχίζει να κάνει την εμφάνισή της μια περισσότερο ομόσπονδη γλώσσα. Υπάρχει μεγαλύτερη αποδοχή τώρα από ό,τι πριν από δύο χρόνια, ότι οι κανόνες μπορεί να είναι απαραίτητοι για να μειώσουν τον ηθικό κίνδυνο, αλλά ότι είναι ανεπαρκείς για την εξάλειψη του ρίσκου μετατροπής (και επομένως και για να αποκαταστήσουν την εμπιστοσύνη στην ευρωζώνη). Αυτή η άποψη ωστόσο, απέχει ακόμη πολύ από το να γίνει καθολικά αποδεκτή από τα κράτη-μέλη. *Μπορείτε να διαβάσετε το άρθρο εδώ: http://www.cer.org.uk/insights/alice-euroland-what-political-union-single-currency |
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου